't Vaneker Enschede

Programma
Landschappelijke inbedding van een hedendaagse hoeve
Ontwerp
2009
Opdrachtgever
prijsvraag, niet geselecteerd
Ontwerp
pvanb architecten i.s.m. MD-Landschapsarchitecten en Sofa
Download
project PDF

't Vaneker Enschede

De kernvraag
De opgave is om de hoeve op te bouwen uit vier gebouwen, ontworpen door vier afzonderlijke architecten. Doel is een balans tussen keuzevrijheid en individuele expressie en een samenhang en synergie. De kernvraag is dan ook: Hoe kan vrij wonen in de natuur, middels de succesvolle werkwijze van Roombeek, resulteren in een eigentijdse (woon)versie van de Twentse hoeve?

Transformatie van het landschap
De opgave zoals wij hem hebben opgevat heeft niet tot doel het bestaande landschap te conserveren, maar te transformeren tot een recreatief en ecologisch aantrekkelijk woonlandschap nabij Enschede. Daarbij is een gedegen landschappelijke inbedding als onderlegger essentieel.

De hoeve en de omgeving
Ingezet wordt op twee schaalniveaus: het gebied zelf en de waarneming daarvan vanuit de omgeving. Het algemeen belang is het creëren van een afwisselend en interessant landschap voor zowel de bewoners van 't Vaneker als die van Enschede. Van belang is daarom de betekenis van de gebouwen op de schaal van de waarneming van het landschap. De kappen zijn van veraf en vanaf verschillende posities zichtbaar, dus daar wordt op gestuurd. Op woonniveau, wat betreft het gebouw onder de kap, is sprake van individuele vrijheid.

Twee historische erftypen
De inbedding in en koppeling met het landschap is mogelijk door het gebruik maken van en mengen van twee historische Twentse erftypen; het oude en het jonge boerenerf. Van het oude erftype zijn de willekeurige, vaak niet haakse ligging ten opzichte van de weg en de groepering, waardoor het lijkt alsof ze bij elkaar horen, overgenomen. Ook het voorkomen van (groepen) eikenbomen op de erven is ontleend aan de oude erven. Van het jonge type is de duidelijke begrenzing overgenomen, alsmede de ligging met de voorzijde naar de weg en/of de buitenwereld en het parallel aan of loodrecht op het hoofdgebouw situeren van de bijgebouwen. Beide typen hebben veelal, over het erf, een doorzicht door het gebouwencomplex naar het achterliggende land. Vaak is dit ook een pad. De gebouwen liggen dan aan beide zijde van dit pad. Het erf is dan openbaar toegankelijk.

Vernieuwde invulling van boerenerven
Het projecteren van woonprogramma van vier wooneenheden op een fictief erf laat zich opvatten als een opgave rond het vraagstuk van de vernieuwende invulling van boerenerven. Veel erven hebben te maken met de transformatie van boerenbedrijf tot wooninvulling. Hierbij wordt de bestaande bebouwing getransformeerd en eventueel nieuwe volumes toegevoegd voor het nieuwe woonprogramma. Op dit erf is er echter alleen maar nieuwbouw en zal gewaakt moeten worden voor “geschiedvervalsing” door de traditionele hiërarchie van de woonboerderij en de bijgebouwen na te maken; alle nieuwe gebouwen zijn namelijk bestemd voor afzonderlijke bewoning en als zodanig gelijkwaardig. Het programma, vier kavels met landelijke, vrije woningen rond een erf, vraagt dus om een eigen hoofdopzet die bestaat uit een samenstel van vier gelijkwaardige volumen die in zichzelf een unieke uitstraling kunnen krijgen, maar tegelijkertijd familie van elkaar zijn, gelegen aan de randen van het erf.

Variatie op de traditionele boerderij-indeling
Om deze frictie tussen de hiërarchie van het erf en de gevraagde gelijkwaardigheid van de woonbebouwing op te lossen, is op woningniveau een variatie op de traditionele boerderij-indeling bedacht. Het woongedeelte, met representatieve gevel, is op de omgeving gericht. Omdat alle woningen van de hoeve ten opzichte van elkaar gedraaid zijn, zie je dus steeds, van waar je ook kijkt, maar één gevel, en van de andere woningen de zijkanten. Dit levert als vanzelf het traditionele beeld op van een hoofdgebouw met bijgebouwen.

Landelijk wonen
Landelijk wonen is een manier van wonen; met een directe relatie tot de omgeving, zowel binnen als buiten wonen en actief wonen in het groen. Dat schept mogelijkheden voor programma met een directe relatie tot de omgeving, en ruimte voor landelijk programma zoals tuinieren, werkplaatsen en het houden van kleinvee.

Wonen en werken onder een kap
De plattegrond van de woningen is gebaseerd op de traditionele Twentse boerderijplattegrond van woon- en werkgedeelte gescheiden onder één kap. Aan de traditionele "voorkant" is de woonkamer gesitueerd. De entree ligt echter juist aan de traditionele boerderijkant en is georiënteerd op het collectieve erf. Aan deze zijde zijn de minder private functies zoals bijkeuken en werkkamer gesitueerd. Zo ontstaat een heldere overgang tussen collectief/openbaar aan de erfzijde en privé aan de tuinzijde.

Geknikte kapvorm
Kenmerkend voor de Twentse hoeves in de omgeving zijn de geknikte kapvorm met topgevels en gevelteken, het erf dat veelal tegelijk een verbinding is tussen twee wegen en de onderlinge relatie van woonprogramma, het erf en de omgeving. We kiezen er voor om de setting, het volume, en de dakvorm en -uitvoering als uitgangspunt te nemen, gecombineerd met individuele vrijheid wat betreft gevelinvulling. Wat we daarmee waarborgen is hoe, gezien vanuit de omgeving, de hoeve zich gaat verhouden tot het Twentse cultuurlandschap. Wat we vrij laten is de uitvoering van de woning op woonniveau.

vergelijkbare projecten

  • project: Ontwikkelvisie Dokkum

    Ontwikkelvisie Dokkum
  • project: Sportcomplex EuropaPark

    Sportcomplex EuropaPark
  • project: Studententoren Cortinghborg locatie

    Studententoren Cortinghborg locatie
  • project: ZO GAAN WIJ WONEN.NL

    ZO GAAN WIJ WONEN.NL
  • project: Bezoekerscentrum Oostvaardersplassen

    Bezoekerscentrum Oostvaardersplassen
  • project: Locatie Kolenkade Europapark

    Locatie Kolenkade Europapark
  • project: Generatiewoningen Drachten

    Generatiewoningen Drachten
  • project: Patiowoningen Tynaarlo

    Patiowoningen Tynaarlo